20 października 1944: desant na Leyte i droga do starć morskich

20 października 1944 roku wojska amerykańskie wylądowały na wschodnim wybrzeżu filipińskiej wyspy Leyte. To tę datę upamiętnia rocznica rozpoczęcia kampanii desantowej. Najnowszym i najważniejszym następstwem lądowania była seria starć morskich, znana jako bitwa w Zatoce Leyte, datowana na 23–26 października. Desant nie zakończył wojny ani nie był tym samym wydarzeniem co bitwa morska: otworzył walkę o przyczółek i uruchomił operacje, które znacznie ograniczyły zdolność japońskiej floty do podejmowania kolejnych dużych działań.

Leyte na mapie powrotu Amerykanów

Filipiny leżą między obszarami działań Japonii w Azji Południowo-Wschodniej a jej wyspami macierzystymi. Położenie archipelagu nadawało mu strategiczne znaczenie w wojnie na Pacyfiku. Dla sił amerykańskich powrót na Filipiny był częścią ofensywy w regionie, a zdobycie Leyte miało zapewnić bazę do dalszych działań na wyspach.

Lądowanie rozpoczęło się na wschodnim wybrzeżu Leyte. Celem kampanii desantowej było zdobycie i utrzymanie przyczółków, z których można było kontynuować działania lądowe. Równocześnie obecność sił desantowych wymagała ochrony transportów i wsparcia na morzu. Właśnie temu zagrożeniu miały przeciwdziałać japońskie zespoły kierujące się w stronę zatoki.

Warto rozdzielić dwie daty i dwa rodzaje walk. 20 października oznacza początek lądowania na Leyte. Bitwa w Zatoce Leyte obejmuje późniejsze starcia morskie, rozgrywane w różnych miejscach od 23 do 26 października. Nie była pojedynczą potyczką w jednym akwenie ani synonimem samego desantu.

Od przyczółka do starć w kilku akwenach

• 20 października: wojska amerykańskie lądują na Leyte. Rozpoczyna się kampania desantowa i walka o wyspę.
• 23–26 października: trwają główne starcia morskie składające się na bitwę w Zatoce Leyte.
• Noc z 24 na 25 października: w cieśninie Surigao siły amerykańskie starły się z japońskim zespołem zmierzającym w stronę zatoki.
• 25 października: u wyspy Samar okręty Takeo Kurity napotkały amerykańskie zespoły eskortowe. Tego samego dnia walki objęły także lotniskowce eskortowe i ich osłonę w rejonie przylądka Engaño.
• Po 25 października: główne starcia morskie dobiegły końca, ale walki lądowe na Leyte trwały dalej.

Ta oś czasu pokazuje, jak szybko od lądowania kampania objęła kilka akwenów i typów sił. W cieśninie Surigao liczyło się starcie zespołów okrętów; u Samaru japońskie jednostki napotkały mniejszą osłonę amerykańską, która broniła transportów i żołnierzy na przyczółku. W rejonie przylądka Engaño walczyły z kolei lotniskowce eskortowe i ich osłona. Daty są bliskie, lecz przebieg bitwy zależał od ruchów różnych zespołów, nie od jednego rozstrzygnięcia w zatoce.

Decyzje Halseya i Kurity

Admirał William Halsey dowodził amerykańską Trzecią Flotą, w której ważną rolę odgrywały lotniskowce. Admirał Takeo Kurita prowadził japoński zespół ciężkich okrętów, w tym pancerników, w stronę sił wspierających desant. Obaj dowódcy działali w sytuacji rozproszenia flot na kilku kierunkach. Położenie przeciwnika i informacje o jego ruchach mogły szybko się zmieniać, co utrudniało ocenę, gdzie skierować siły.

Japoński plan zakładał uderzenie na amerykańskie siły wspierające lądowanie z różnych stron. Operacja rozdzieliła japońskie zespoły i naraziła je na ataki lotnictwa oraz okrętów alianckich. Starcie u Samaru unaoczniło, że nawet ciężkie jednostki Kurity mogły natknąć się na mniejsze okręty osłonowe. Ich zadaniem była ochrona transportów i oddziałów, od których zależało utrzymanie przyczółka.

Co zmieniła bitwa dla japońskiej floty

Japońska flota straciła wiele okrętów i członków załóg, a jej możliwości prowadzenia kolejnych dużych operacji morskich zostały znacznie ograniczone. Trudniej było jej zagrozić amerykańskim transportom i wsparciu desantu oraz skoordynować działania z dala od własnych baz. Na osłabienie wpływały zarówno straty w okrętach, jak i mniejsza możliwość skutecznego używania lotnictwa pokładowego i utrzymywania sił w gotowości.

Dla kampanii na Filipinach oznaczało to większą swobodę kontynuowania amerykańskiego powrotu, ale nie natychmiastowy koniec walk. Wojna trwała nadal, a działania lądowe na Leyte nie zakończyły się wraz z głównymi starciami morskimi. Następnym potwierdzonym etapem po lądowaniu z 20 października były starcia morskie z 23–26 października, po których kampania lądowa na wyspie trwała dalej.

Źródło: Britannica